Principiëel lijken de respondenten het met mijn stelling eens te zijn, maar in hoeverre we iemand ook daadwerkelijk ter verantwoording roepen is een vraag die niet zo direct beanwoord kon worden.
Ik lees in de reactie tot nu toe drie saillante onderwerpen die in dit verband worden aangedragen: Intentie, keuzevrijheid en wraak. Tot mijn verassing bleek, dat mijn overwegingen bij wraak tevens meer helderheid leken te verschaffen omtrent de beide andere facetten. Daarom zal ik die eerst behandelen (ik was oorspronkelijk andersom begonnen) Natuurlijk put ik hier uit wat ik van anderen had geleerd, toen ik de vraag stelde: “Wat is het doel van het sdtrafrecht” (
http://www.freethinker.nl/forum/viewtop ... =12&t=9107" onclick="window.open(this.href);return false;)
Wraak
erikketik schreef:
Maar wraakgevoelens zijn iets natuurlijks, en ze hebben een functie.
Ongetwijfeld, maar welke functie?
Ik zie al snel drie goede kandidaten:
1 =
Uitroeien van “het kwaad”.
Als de gevolgen ernstig genoeg zijn, dan moet de oorzaak bestreden worden.
Een van de manieren om de oorzaak te bestrijden, is geweld tegen de veroorzaker. Zelfs beschermde diersoorten zullen worden gedood, als zij echte menseneters zijn geworden. Is dit een mogelijke functie van wraak?
Het met wraak samenhangende fenomeen haat, dat in diepste zin een neiging is om te doden, maakt dit niet onwaarschijnlijk.
2 =
voorkomen van “het kwaad”.
De misdaad moet niet lonen. Als iemand voordeel haalt uit zijn misdragingen – al bestaat dat voordeel slechts uit lekker kunnen doen wat je wilt – dan is het nuttig om dat voordeel minstens te niet te doen, en zo mogelijk in nadeel te doen verkeren. Als potentiële daders, op wraak kunnen rekenen, zullen ze hun daad vaak niet tot uitvoering brengen. Is dit een mogelijke functie van wraak?
Dit lijkt cognitief een logischer functie van wraak, maar is mogelijkerwijs niet de evolutionaire basis. Natuurlijk gedrag is zelden cognitief logisch.
Wel is het zo dat deze overweging een rol speelt in het strafrecht, en bij de beslissing om de daad wel of niet te plegen.
3 =
compenseren van “het kwaad”.
Wie door een daad benadeeld wordt, wil graag genoegdoening. In principe moet het nadeel natuurlijk door voordelen worden gecompenseerd, maar gevoelsmatig is men vaak ook tevreden als er een minstens zo groot nadeel voor de dader wordt bereikt, Is dit een mogelijke functie van wraak?
Ook deze denkwijze is niet zozeer logisch, als wel natuurlijk. Het verklaart uitstekend waarom en wanneer straffen als recht worden ervaren,
Keuzevrijheid
erikketik schreef:
De vraag of we verantwoordelijk zijn voor onze daden heeft alles te maken met de vraag of er iets als keuzevrijheid bestaat. In de omgang met elkaar is dat niet relevant.
Ik vraag me direct af wat er met keuzevrijheid bedoeld wordt.
Ademhalen is nauwelijks een keuze te noemen, dat doen we allemaal, en als we onze adem trachten in te houden, zullen we bij langdurig succes ons bewustzijn verliezen, waarop de ademhaling automatisch wordt hervat.
Vegelijk echter: compenseren van “het kwaad”. Dat blijft vantoepassing
Compulsief gedrag is wat anders. Niet iedereen vertoont dat. Blijkbaar is ander gedrag dus wel mogelijk. Een compulsieve massamoordenaar, kunnen we niet vrij laten rondlopen. In dat geval is de keuzevrijheid inderdaad niet relevant, maar met iemand met het syndroom van Tourette valt waarschijnlijk wel te leven. Bepalend voor de vraag of en hoe bepaald gedrag bestreden moet worden, hangt – vermoed ik – op de eerste plaats af van de gevolgen. Zijn die ernstig genoeg, dan is het fenomeen keuzevrijheid nauwelijks relevant, zijn de gevolgen verwaarloosbaar, dan zullen we altijd met die keuzevrijheid rekening houden.
Vergelijk: Uitroeien van “het kwaad”
is er nog de dwang van buitenaf. Die vermindert natuurlijk de verantwoordelijkheid aanzienlijk. Al was het maar omdat ook de afdwinger dan verantwoordelijkheid draagt. Desalniettemin, zijn er ook mensen geweest, die aan zulke dwang niet hebben toegegeven. Ook wie onder dwang handelt, draagt dus altijd – enige – verantwoordelijkheid voor de daden die onder dwang begaan zijn. Wederom tellen de gevolgen zwaar mee. Nu niet alleen de gevolgen van de daad, maar ook de gevolgen van het niet toegeven aan de dwang.
Vergelijk: voorkomen van “het kwaad”
Intentie
caius schreef:
De intentie achter een daad telt.
De intentie telt zeker mee, want de intentie is op zich een oorzaak. Het is zelfs zo dat als de intentie er is, maar het gevolg blijft uit, dat wij nog steeds vinden dat iemand met kwade bedoelingen ter verantwoording moet worden geroepen.
Vegelijk: Uitroeien van “het kwaad”
Maar ook voor wie de gevolgen van de daad geen reden zijn om hem uit te voeren, kan de verantwoording zwaar wegen. Wie redelijkerwijs de gevolgen van een daad had kunnen verwachten – ook al waren die gevolgen niet de bedoeling – is in principe even verantwoordelijk voor die gevolgen als iemand die ze beoogde. Als je het van te voren kon verwachten, dan had je er ook voor kunnen kiezen het te voorkomen.
Vergelijk: voorkomen van “het kwaad”.
Maar ook als de gevolgen onverwacht zijn, neigen wij er vaak toe de dader ter verantwoording te roepen. We willen dan vaak toch een schadevergoeding, en wraakgevoelens blijven vaak aanwezig
Vergelijk: compenseren van “het kwaad”.
Het doel van het strafrecht
Ook met betrekking hiertoe, heb ik weer iets geleerd. (al meen ik dat iemand mij er al eerder op attent heeft gemaakt) doordat Erikketik de wraak te sprake bracht.
Wraak roept namelijk weerwraak op. Het strafrecht dient mogelijkerwijs als een plaatsvervanger van de persoonlijke wraak. Persoonlijke of familie- wraak, leidt namelijk snel tot weerwraak en mogelijk een blijvende vete. Door de wraak aan een derde (de rechter) over te laten, wordt deze vicieuse cirkel voorkomen.