Solon hoorde tot een kring van onafhankelijke intellectuelen die aan de verschillende poleis (Grieks voor ‘steden’) raad gaven tijdens een crisis. Aanvankelijk werden ze voor zuiver praktische zaken geraadpleegd: de economie, werkeloosheid of een slechte oogst. Maar de ‘wijze mannen’ begonnen zich steeds meer te verdiepen in abstracte, politieke vraagstukken. Solon had veel door Griekenland gereisd en in zijn discussies met andere leden van de kring had hij de steeds terugkerende problemen van de polis onder de loep genomen. Hij vertelde de Atheners dat ze in dysnomia (‘wanorde’) leefden en recht op een ramp afstevenden. Hun enige hoop was eunomia (‘juiste orde’) scheppen door terug te keren naar de normen die oorspronkelijk de Griekse maatschappij beheersten. Boeren waren essentieel voor de polis, als hoplieten én als producenten van welvaart. Door hen te onderdrukken, hadden de aristocraten het gezonde evenwicht in de maatschappij verstoord, en dat zou zich tegen hen keren.
Solon beperkte zich niet tot het doorvoeren van een paar wetten. Hij wilde zowel de boeren als aristocraten bewust maken van de problemen van de regering en de principes die ten grondslag lagen aan elke goed georganiseerde maatschappij. Alle burgers moesten in zekere mate van verantwoordelijkheid aanvaarden voor de staat van dysnomia. Het was geen goddelijke straf, maar het resultaat van menselijk egoïsme, en alleen gebundelde politieke inspanningen konden vrede en veiligheid brengen.
Misschien reageer je met: “Nou én? Wat staat daar voor bijzonders”? Maar het is het zoveelste voorbeeld van: ‘wat we momenteel meemaken is in de geschiedenis al tig maal meegemaakt’.
Armstrong beschrijft in haar boek (ongelooflijk zo belezen als die dame is!) de filosofische en religieuze tradities die in de jaren 900 tot 200 v.C. zich afspeelden in vier (bevolkings)groepen of volkeren: 1. het confucianisme en daoïsme in China, 2. het hindoeïsme en boeddhisme in India, 3. het monotheïsme in Israël en 4. het filosofisch rationalisme in Griekenland. En zoals - voor - mij ‘gewoonlijk’, geeft ze zonder enige stemverheffing, zonder provocatie, doodkalm en broodnuchter het ene historische feit na het andere en bij elkaar zó veel, dat het amper te onthouden is. Ik kan het tenminste verre van allemaal onthouden.
Maar het is net, of wat heden ten dage gebeurt al talloze malen eerder is gebeurd en heel veel begrippen krijgen een wat meer genuanceerde, meer ‘betrekkelijke’ inhoud. De bomen van vandaag hebben wel héél erg oude of diepe wortels. En misschien is het wel omdat we daarvan geen weet of besef hebben dat we van de geschiedenis zo verdomd weinig leren.
Kort gezegd: warm aanbevolen boek. Wel een hele hap! Maar dat liet ik al doorschemeren.
Groeten.
Fons.
PS Ik weet niet of dit de juiste rubriek is maar ik zag zo gauw geen betere.
Hebr 6: