Freethinker.nl

De encycliek Mit Brennender Sorge van 21 maart 1937 was een aanklacht van katholieke Kerk tegen een reeks overtredingen door de nazi's op het concordaat dat ze samen hadden afgesloten op 20 juli 1933. Eigenlijk had de Kerk dergelijke overtredingen kunnen verwachten want ze sloot het af met een regime dat toen al de grondslagen van de rechtstaat niet meer toepaste. Nergens in de encycliek werden de nazi’s vernoemd en de algemene toon kon moeilijk geïnterpreteerd worden als een veroordeling van het nationaal-socialisme.

Dirk Verhofstadt schreef:De encycliek Mit Brennender Sorge van 21 maart 1937 was een aanklacht van katholieke Kerk tegen een reeks overtredingen door de nazi's op het concordaat dat ze samen hadden afgesloten op 20 juli 1933. Eigenlijk had de Kerk dergelijke overtredingen kunnen verwachten want ze sloot het af met een regime dat toen al de grondslagen van de rechtstaat niet meer toepaste. Nergens in de encycliek werden de nazi’s vernoemd en de algemene toon kon moeilijk geïnterpreteerd worden als een veroordeling van het nationaal-socialisme.

Dat is mijn punt juist. Men sprak zich niet tegen het Nazisme. Dat is tot op zekere hoogte het wonderlijke. Juist als men Pius XII heilig wil verklaren, moet hij van onbesproken gedrag zijn lijkt me. Het probleem is dat Door zich afzijdig te houden, hij niet meer van onbesproken gedrag kan zijn. Overigens zijn er goede redenen waarom de RKK zich niet uitsprak tegen het nazisme. Lees daarvoor o.a. het boek van Kertzer: The Popes against the Jews.

Ik denk dat Dirk Verhofstadt het met je eens is, Sararje. Hij stelt namelijk het volgende:

(a) Paus Pius XII had uit de brieven die hij ontving kunnen weten dat de nazi's op grote schaal mensenrechtenschendingen tegen Joden pleegden.

(b) Paus Pius sprak zich in zijn encycliek Mit Brennender Sorge wel uit tegen schendingen van het concordaat, maar niet tegen het nationaal-socialisme als zodanig.

Het laatste is onjuist, op twee punten.

1. Eugenio Pacelli werd pas op 2 maart 1939 tot paus Pius XII gekroond. De encycliek 'Mit Brennender Sorge' verscheen twee jaar eerder, in maart 1937, en is een encycliek van Paus Pius XI.

2. Passages als de volgende vormen een directe verwerping van fundamentele leringen in het nationaal-socialisme.

7. Draagt zorg, Eerbiedwaardige Broeders, dat vóór alles het Godsgeloof, de eerste en niet te vervangen grondstag van iedere godsdienst, in de Duitse streken zuiver en onvervalst bewaard blijve. Niet hij is godgelovig, die het woord "God" oratorisch gebruikt, doch slechts hij, die aan dit verheven woord het ware en waardige Godsbegrip verbindt. Hij, die in pantheïstische vaagheid God met het heelal vereenzelvigt, God in de wereld verwereldlijkt en de wereld in God vergoddelijkt, behoort niet tot degenen, die in God geloven. Wie volgens de zogenaamd oud-Germaanse, vóór-Christelijke voorstelling het sombere onpersoonlijke noodlot in de plaats van den persoonlijken God stelt, loochent Gods wijsheid en voorzienigheid, die "vol kracht en goedheid van het ene einde der wereld tot het andere regeert" (Wijsh. 8, 1) en alles ten goede leidt. Zo iemand kan er geen aanspraak op maken, gerekend te worden tot degenen, die in God geloven.

8. Wie het ras, of het volk, of de staat, of de staatsvorm, de dragers van de staatsmacht, of andere zeer voorname waarden van menselijke gemeenschapsvorming, die binnen de grenzen van de aardse ordening een belangrijke en eerbied afdwingende plaats innemen, uit haar aardse waardebepaling losmaakt, ze tot de hoogste van alle waarden, ook van de godsdienstwaarden en in afgoderij vergoddelijkt, die keert de door God geschapen en door God gewilde orde der dingen en vervalst ze. Zo iemand is ver verwijderd van het ware Godsgeloof en van een levensopvatting, die met dat geloof in overeenstemming is.

11. Slechts oppervlakkige geesten kunnen tot de dwaalleer vervallen, te spreken van een nationalen God, van een nationals godsdienst; slechts dezen kunnen zich aan het ijdel beginnen wagen God, den Schepper van alles, den Koning, en Wetgever van alle volkeren, in vergelijking met Wiens grootheid "de naties nietig zijn als druppels aan de wateremmer" (Jes. 40, 15), binnen de grenzen van een enkel volk, in de door het bloed bepaalde beperking van één enkel ras in te sluiten.

23. Een bijzonder waakzaam oog zult gij, Eerbiedwaardige Broeders, moeten hebben, wanneer godsdienstige grondbegrippen van hun essentiële inhoud beroofd en in een profane zin worden uitgelegd.

Openbaring in Christelijke zin is het Woord Gods aan de mensen. Ditzelfde woord te gebruiken voor de ,,influisteringen" van bloed en ras, voor de verschijnselen uit de geschiedenis van een volk, is in ieder geval verwarrend. Zulke valse munt verdient niet in de taalschat van een gelovig Christen te worden opgenomen.

De encycliek is inderdaad van Pius XI maar werd mee geschreven door Pacelli, de latere paus Pius XII. Pacelli had hiervoor drie Duitse kardinalen (Bertram, Faulhaber en Schulte) en twee Duitse bisschoppen (Von Galen en Von Preysing) naar Rome ontboden. Von Faulhaber schreef een eerste ontwerp dat hij overhandigde aan Pacelli. Die laatste ‘redigeerde’ het tot de later alom gekende en zo vaak besproken tekst. De ophemeling van ras en volk werd in de encycliek enkel om religieuze redenen afgewezen, over de Joden, zelfs over de tot het christendom gedoopte Joden, werd met geen woord gerept en de algemeen gekende misdaden van het naziregime kwamen niet ter sprake. Nergens in de tekst werden de nazi’s of het nationaal-socialisme vernoemd. Opvallend is ook dat in de tekst niet werd verwezen naar gebeurtenissen in Duitsland, terwijl in de encycliek Divini redemptoris, die enkele dagen later werd uitgebracht en die gericht was tegen het communisme, uitdrukkelijk verwezen werd naar landen als Rusland, Mexico en Spanje waar misdaden plaatsgrepen. De encycliek eindigt met de wens dat de ‘ware vrede tussen kerk en staat zou worden hersteld’.

Moraalfilosoof Etienne Vermeersch heeft de inhoud van de encycliek onderzocht en komt tot enkele merkwaardige vaststellingen. In de eerste plaats verwijst hij naar de eerste zin van de tekst: ‘Met brandende bezorgdheid en stijgende bevreemding slaan Wij sedert geruime tijd de lijdensweg der Kerk gade…’. De vijf laatste woorden tonen duidelijk aan dat het een tekst betreft over de situatie van de katholieke Kerk in Duitsland. Het gaat over ondermeer de plaats van de Kerk in het onderwijs, de jeugdorganisaties en de religie zelf. In de tekst is geen sprake van enige ‘brandende zorg’ over de talloze mensen die op dat ogenblik in concentratiekampen zaten opgesloten, over de Jodenwetten die sinds 1933 maar vooral na de Nüremberg in 1935 van kracht waren waardoor mensen op basis van hun afstamming zwaar gediscrimineerd werden en wier burgerrechten op essentiële punten in rook opgingen. Niet de problemen die de Kerk kende maar de Jodenwetten waren op dat ogenblik het ergste bewijs van de immoraliteit van het regime en wie het regime bestreed moest in de eerste plaats dit veroordelen. Nochtans komen de woorden ‘Jood’ of ‘jodendom’ niet voor in de tekst. Erger nog, er wordt in de encycliek tweemaal indirect naar de Joden verwezen maar dan wel in een totaal negatieve connotatie. In deel 19 wordt verwezen naar de Joden als ‘godsmoordenaars’, een beschuldiging die fundamenteel aan de basis ligt van het kerkelijke antisemitisme in de geschiedenis en dat door de nazi’s voortdurend werd gebruikt om de anti-joodse gevoelens onder de bevolking aan te wakkeren.

Dat de Kerk zelf wel weet dat de beruchte encycliek niet het te verwachten antwoord van de paus op de wandaden van de nazi’s was, bleek uit reacties in maart 2007 naar aanleiding van de zeventigste verjaardag van de tekst. ‘Mit Brennender Sorge verzuimde de concentratiekampen te veroordelen en ook voor de vervolgde joden of het lot van politieke tegenstanders van de nazi’s was er geen aandacht, al zou een en ander oorspronkelijk wel in het ontwerp van het document aan bod gekomen zijn’, aldus een kritische beoordeling op Kerknet, de website van de Kerk in Vlaanderen. (Bron: Kerknet, 70ste Verjaardag ‘Mit brennender Sorge’, 20 maart 2007, http://www.kerknet.be/actua/nieuws_deta ... wsID=71952.)

Wow.. Dirk Verhofstadt zelf, de schrijver van het verhaal waar dit topic over gaat.
Welkom, welkom….we zijn zeer vereerd met uw reacties.

Zoals gezegd baseer ik deze topic alleen op wat ik even op TV zag en het Trouw kranten artikel dat ik op internet vond. Als niet katholiek ben ik er niet zo in thuis, maar in mijn beleving wist deze paus al vrij vroeg in de oorlog wat er precies met de joden gebeurde. Zelfs nog voor de regeringen in Londen. Waarschijnlijk is dit blijven hangen van een film die ik eens gezien. (het kan best zijn dat dit de film: Amen, is die Herman2 noemt) klopt dit?
Wist hij in 1942 al de volle omvang van de Jodenvernietiging? En is dit in de documenten terug te vinden?
]

Dirk Verhofstad schreef:De encycliek eindigt met de wens dat de ‘ware vrede tussen kerk en staat zou worden hersteld’.

Is dit niet gewoon een, m.i. nogal scrupuleuze, verwijzing naar 8 jaar eerder, de ondertekening van de Lateraanse Verdragen?
Theoloog: volgens mij kan je met wat goodwill ook dezelfde passages gebruiken om het Jodendom mee te ridiculariseren.

Exdeo schreef:Wist hij in 1942 al de volle omvang van de Jodenvernietiging? En is dit in de documenten terug te vinden?]

Zeker. In de 'Actes et Documents du Saint Siège' of ADSS , (dit zijn documenten die door vier jezuiëten werden geselecteerd en door het Vaticaan vrijgegeven) staan verschillende brieven en telegrams die naar de paus werden gestuurd door bisschoppen, diplomaten, regeringsleiders, enz... waarin melding wordt gemaakt van de gruwelijkheden die gebeurden in Duitsland en de bezette gebieden, vooral aan het Oostfront. In mijn boek haal ik er verschillende aan. Ik geef drie voorbeelden.

De Grieks-katholieke vertegenwoordiger in Lwów, Andrzej Szeptycki, beschreef in een brief aan de paus van 29 en 31 augustus 1942 de geweldplegingen en massamoorden op de Joden en de lokale bevolking. ‘Meer dan een jaar geleden is er geen dag voorbij gegaan, waarop niet de meest verschrikkelijke misdaden werden begaan. De joden zijn de eerste slachtoffers. In ons land zijn nu al meer dan 200.000 joden vermoord. Naarmate het leger verder naar het Oosten trok, verhoogde het aantal slachtoffers. In Kiev werden in enkele dagen tot honderddertigduizend mannen, vrouwen en kinderen afgemaakt. Alle kleine steden in Oekraïne zijn getuige geweest van dergelijke slachtingen en dit is al een jaar aan de gang.(…) De brute en criminele wijze waarop de Duitsers de joden behandelen, wordt met de dag erger. Het komt voor dat zij in de straten van de stad zo maar joden neerschieten ten aanschouwe van het voorbijgaande publiek.’ (Bron: ADSS, deel 3, nr. 406, p. 625, Le métropolite de Léopol des Ruthènes Szeptyckyi au Pape XII.)

Op 18 september 1942 schreef Giovanni Battista Montini, de adjunct van kardinaal Maglione en latere paus Paulus VI, aan de Heilige Stoel: ‘De moordpartijen op de Joden hebben afgrijselijke en angstwekkende proporties en vormen aangenomen. Elke dag worden vreselijke slachtingen uitgevoerd; het schijnt dat men tegen half oktober volledige getto’s wil leeghalen en zich ontdoen van de honderdduizenden ongelukkigen die er wegkwijnen…’ (Bron: ADSS, deel 8, nr. 493, p. 665, nr. 2, Notes de Mgr. Montini.)

In zijn rapport van 7 oktober 1942 aan de paus beschrijft de aalmoezenier Scavizzi de situatie in Polen: 'De uitroeiing van de Joden met massamoorden is quasi algemeen, er wordt geen rekening gehouden met kinderen of zelfs zuigelingen. Trouwens voor hen, die allen gemerkt zijn door een witte mouwband, is elk burgerleven onmogelijk. Ze kunnen niet gaan winkelen, op een tram of een rijtuig stappen, een opvoering bijwonen of een huis van niet-Joden bezoeken. Voor ze gedeporteerd of gedood worden, worden ze verplicht harde handenarbeid te verrichten, zelfs indien ze tot de intellectuele klasse horen. De weinige joden die overblijven lijken sereen, en geven bijna blijk van trots. Ze zeggen dat nog twee miljoen Joden gedood werden.’ (Bron: ADSS, deel 8, nr. 496, p. 669, voetnoot 4, Notes de Mgr. Montini.)

Nog andere documenten heb ik op mijn Facebook-pagina geplaatst. Ga daarvoor naar Facebook en tik in: 'Pius XII en de vernietiging van de Joden'.

Beste Dirk: ik denk dat het beter is als je even een linkje plaatst, voor facebook moet je een account daar hebben.

Met een linkje moet je nog steeds eerst een account aanmaken.

Wie interesse heeft in bepaalde van de documenten die ik in vorige berichten heb gestuurd kan ze steeds bij me opvragen op verhofstadt.dirk@telenet.be. Ik zal ze dan naar je doorsturen.

Dirk Verhofstadt schreef:Wie interesse heeft in bepaalde van de documenten die ik in vorige berichten heb gestuurd kan ze steeds bij me opvragen op mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be. Ik zal ze dan naar je doorsturen.

Misschien kunnen ze door Freethinker online gezet worden?

Dirk Verhofstadt schreef:Moraalfilosoof Etienne Vermeersch heeft de inhoud van de encycliek onderzocht en komt tot enkele merkwaardige vaststellingen. In de eerste plaats verwijst hij naar de eerste zin van de tekst: ‘Met brandende bezorgdheid en stijgende bevreemding slaan Wij sedert geruime tijd de lijdensweg der Kerk gade…’. De vijf laatste woorden tonen duidelijk aan dat het een tekst betreft over de situatie van de katholieke Kerk in Duitsland. Het gaat over ondermeer de plaats van de Kerk in het onderwijs, de jeugdorganisaties en de religie zelf. In de tekst is geen sprake van enige ‘brandende zorg’ over de talloze mensen die op dat ogenblik in concentratiekampen zaten opgesloten, over de Jodenwetten die sinds 1933 maar vooral na de Nüremberg in 1935 van kracht waren waardoor mensen op basis van hun afstamming zwaar gediscrimineerd werden en wier burgerrechten op essentiële punten in rook opgingen. Niet de problemen die de Kerk kende maar de Jodenwetten waren op dat ogenblik het ergste bewijs van de immoraliteit van het regime en wie het regime bestreed moest in de eerste plaats dit veroordelen. Nochtans komen de woorden ‘Jood’ of ‘jodendom’ niet voor in de tekst. Erger nog, er wordt in de encycliek tweemaal indirect naar de Joden verwezen maar dan wel in een totaal negatieve connotatie.

Dit lijkt me het sterkste materiaal voor een aanklacht. De encycliek, waaraan Pacelli dus intensief de hand had, uit wel brandende zorgen over het lot van de katholieke leer en kerkleven, maar geen woord over wat er met de Joden gebeurt.

Dat laat echter onverlet dat 'Mit Brennender Sorge' wel degelijk fundamentele kritiek uit op de nazi-ideologie.

@Sararje; dat die theologische kritiek op het nazisme tevens bedoeld zou kunnen zijn als een kritiek op het Jodendom, lijkt me binnen de historische context waarin de encycliek werd gepubliceerd niet waarschijnlijk. Maar als je je geroepen voelt deze op het Jodendom te betrekken, staat dit je natuurlijk vrij.

Is dit 'de' Dirk Verhofstadt? Welkom!

http://nl.wikipedia.org/wiki/Dirk_Verhofstadt

Toch nog een kritisch vraagje aan de heer Verhofstadt.

Dat we de documenten er op na kunnen slaan, geloof ik wel u heeft dat al voor ons door geworsteld, vertaald, en toegankelijk gemaakt in een boek, waarvoor waardering.
Maar nu nog even over die heiligverklaring. In het trouw artikel word verwezen naar een: pave the way organisatie, en er word een vergoeilijke uitspraak van de huidige paus genoemd. Ik heb even door geklikt naar die pave the way organisatie, en het lijkt mij een particuliere organisatie, en in hun missies kon ik zo snel niet een heilig verklaring van paus XII vinden. Waar komt dit nieuwsfeit nu vandaan? Of is het een gerucht? Is het een bewering van u? Heeft u bronnen in het vaticaan?