Freethinker.nl

In zijn serie lessen A Brief History of Humankind (zie ook: De wetenschap komt de huiskamer binnen") vraagt Dr. Yuval Noah Harari zich af wat de reden is dat in zoveel culturen sprake is van mannelijk dominatie (patriarchaat) en maar zo weinig van vrouwelijke dominatie (matriarchaat). Hij vraagt zich overigens niet af waarom er zo zelden sprake is van geen van beiden. Misschien ook iets om over na te denken.

Ik moest hier weer aan denken toen ik op youtube een video bekeek(beluisterde) van “thunderfoot” over een vrouw die zich met name beklaagd omtrent de dominantie van mannen in the “gaming comunity”. Ik ben helemaal geen gamer dus de details van het onderwerp ontgaan me uiteraard volkomen, maar ik bedacht dat het er alles van wegheeft dan mannen nu eenmaal “speelser” zijn dan vrouwen. Hein Donner die altijd maar weer beweerde dat vrouwen niet kunnen schaken, had daar op een gegeven moment ook een argument bij bedacht: Vrouwen zijn te serieus om zich met spelletjes bezig te houden. In Hein’s eigen leven leek dat nog te kloppen ook. De vrouw waarmee hij getrouwd was (Irene Vorrink )bracht het – meen ik – uiteindelijk tot minister, terwijl Hein bleef spelen zolang hij maar kon.

Wat er ook van aan mag zijn of niet, vrouwen houden zich wel degelijk met andere zaken bezig dan mannen. Bij diersoorten waarsprake is matriarchaat (Harari noemde Olifanten en Bonobo’s) houdt dat matrarchaat zich op de eerste plaats bezig met de zorg voor de kinderen, terwijl bij patriarchen de strijd met concurrerende groepen van groter belang is. (mannen voeren oorlog).

Volgens mijn zwager Derek, zijn onze eigen vrouwen typische matriarchen en alsgevolg daarvan doorlopend in een strijd gewikkeld. En inderdaad, binnen het familieverband domineren ze beiden over hun zussen, en geven alleen ten opzicht van elkaar weinig toe. Dus bedacht ik dat Harari zich vergist en er wel degelijk van een matriarchaat sprak is. Alleen dat matriarchaat beperkt zich zo’n beetje tot de grootfamilie en gaat niet veel verder, aangezien dat evolutionair niet nuttig is. Vrouwen maken zich zorgen over het welkzijn van hun directe afstammelingen en – om fysiologische redenen vooral om het succes van hun zonen. (die kunnen in theorie immers veel meer of veel minder nakomelingen krijgen, dus maakt het meer uit!)

Mannen houden zich meer bezig met de dominatie van de groep, Zij voeren de oorlogen met concurerende stammen en zijn derhalve vaker expert op dat terrein. Terwijl de koning zich bekommerd om de macht van de stam of staat, trachten zijn vrouwen vooral hun favoriete zoon op de troon te brengen, dat bepaalt immers het aantal afstammelingen.

Ik vermoed dat iets in die richting een beter antwoord is op de vraag die Harari zichzelf en ons stelt, dan een van de eenzijdige theorien die hij in zijn les behandeld. Er is van beide sprake, maar het matriarchaat houdt zich nu eenmaal met andere zaken bezig dan het patriarchaat.

Peter,
Wat een toeval allemaal in één bericht:
1)
Jan Hein Donner zat ooit nog eens een tijdje als collega tegenover me. Dat heeft niet lang geduurd, want om half-negen de prikklok bedienen strookte slecht met zijn manier van leven.
Maarten 't Hart beheerste het feministen op de kast jagen ook tot in de finesses.

2)
Dit weekend nog legde Frans de Waal op TV uit dat de Bonobo-dames hun overwicht hebben omdat ze met elkaar samenspannen. En ook daar kan een enkele man niet op tegen meer vrouwen.
Bij de chimps zou dat niet spelen en dat verschil zou hem volgens De Waal zitten in de verschillen aan voedselrijkdom.
Als die ruimschoots toe kan dan hoeven de vrouwen zich niet te verspreiden en trekken daardoor makkelijker met elkaar op.
Bij schaarser voedsel zijn ze meer alleen bij het fourageren en dan is er geen kans op een matriarchaat.

De Waal had het niet over olifanten en ook niet over de naakte molrat.

Roeland

Peter,
Irene Vorrink bracht het inderdaad tot minister, maar getrouwd was Jan Hein (1ste keer) met Irene van de Weetering van Provo en voorvrouwe van ik dacht de tweede feministische golf.
R.

Zou het misschien ook met religie te maken kunnen hebben? Ik heb het idee dat in de meeste grote religies er een dominantere rol is weggelegd voor de man, dan voor de vrouw.

Cas,
Heb je met de opkomst van religies dan veranderingen gezien?
Roeland

Zover ik weet zijn de moderne religies ontstaan in een patriarchale omgeving. Het afwijzen van het vrouwelijke vond reeds plaats in een eerdere tijd (700-600 BCE). De vraag is in hoeverre dat soort zaken ook buiten judea speelde, maar het lijkt er sterk op dat de patriachale instelling samenhing met een poging grotere politieke eenheiden te smeden.

Er zijn nog wel een paar andere facetten te noemen die de dominantie van mannen inde poliiekearena hebben bevorderd.

Een ervan is bijvoorbeeld onze voorkeur voor lange mensen, welke wellicht gebaseerd is op een betere gezondheid, en met het uiterlijk van homo sapiens sapiens vergeleken met haar tegenwoordig uitgestorven verwanten. Mannen zijn gemiddeld langer dan vrouwen.

Een ander facet is de daad van het zaaien. Het mannelijk stuifmeel wordt ten onrechte "zaad" genoemd, en de vrouwe wordt ten onrechte vergeleken met de akker waarin gezaaid moest worden. Wellicht dat hierdoor juist bij het ontstaan van landbouw en veeteelt, het belang van de man werd overschat. Niemand had immers ooit een eicel gezien. . . . .

Ik neem aan dat er sprake is geweest van een complex van factoren, welke gezamenlijk hebben geleid tot het frequent voorkomen vn patriachaal georganizeerde beschavingen.

In de Hollandse kustplaatsen was er ook een vorm van matriarchaat, de mannen waren de hele week (soms langer) op zee en de vrouwen bestuurden het gezin en in mindere mate de gemeenschap.

Ach, ooit verlangde ik naar een princes op een wit paard. . .

heeck schreef:Cas,
Heb je met de opkomst van religies dan veranderingen gezien?
Roeland

Nee, dat niet. Of om beter te zeggen: dat weet dus niet zo goed. Daarom ook die vraag. Ik vind het wel een interessant vraagstuk of religie hier een bepaalde impact op heeft gehad of juist niet. Blijkbaar is dat dus niet geval en zijn de religies die nu dominant zijn ontstaan in een samenleving waarin mannen dominant waren. Wat eigenlijk ook wel logisch is.

Cas,
Dat dacht ik ook, want dat is wat er het meest voor de hand ligt.
Zelfs bij beperkte kennis al.

Zou er iets zitten in het maatverschil tussen mannen en vrouwen?
Bij welke (zoog)dieren zijn de vrouwen groter?
Dit met het argument van De Waal in gedachten dat bij individueel sterkere mannen de vrouwen moeten samenspannen om de gang van zaken naar hun hand te kunnen zetten.

Roeland

Interessante vragen. Ik ben even gaan zoeken. Toevallig heb ik NOVA College Tour met De Waal gezien. De Bonobo samenleving is meer matriarchale samenleving en de samenleving van de Chimpasee zou je als patriarchale samenleving kunnen duiden met een alfamannetje. Matriarchale samenlevingen schijnen juist weer alfavrouwtjes te hebben. Ik lees net dat ook bij bonobo's er sprake zou zijn van een alfavrouwtje en dus een matriarchale samenleving wat ook in de openingspost wordt aangegeven.

Hoewel zeker interessante informatie, zijn dit geen antwoorden op de vragen. Ik zou het eerlijk gezegd niet weten of maatverschil of grootte zo relevant is. Het gaat denk ik ook om wat te bieden hebt. Bij een bijenvolk is de koningin de enige of de persoon die primair die eieren kan leggen en daarmee het belangrijkste voor het voortbestaan van het volk.

Het argument over het samenspannen of samenwerken van de vrouwen lijkt inderdaad van toepassing in het geval van de bonobo als de mannen ook inderdaad groter en daarmee sterker zijn dan de vrouwen.

Cas,

Dan staan we nu voor de hoge drempel van het opzoeken van werkelijke studies ipv het vergaren van ideeën die ons wel aanstaan.
Ik kan op zijn best wat proberen op te zoeken, maar dat kan jij ook.
Mijn handicap is bovenal dat ik me makkelijk kan voorstellen dat er bij zoogdieren legio vormen van gezins- en samenlevingverbanden zijn met voldoende stabiliteit om te blijven voortbestaan.

Omdat het persoonlijk bezit van voldoende akkergrond voor het eigen voedsel in onze soort samenlevingen niet meer speelt en ook het verschil in lichaamskracht er weinig meer toe doet, zou het best kunnen dat mensenmannetjes net zo overbodig worden als ééndagshaantjes.

Roeland

Ik meen te weten dat onder de hondachtigen in Africa ook matriarchale samenlevingen waren....

Zoekslag gemaakt, de Hyena.
Wiki waar wat algemene info staat, oa dat de vrouwtjes groter zijn dan de mannetjes en een niet van een penis te onderscheiden clitoris hebben.. (is ook een en hetzelfde orgaan)
Leuk blogje van Marjelle waarin ze verteld dat de vrouwtjes agressiever en groter zijn dan de mannetjes en daadwerkelijk de broek aan hebben...
Er zal vast meer zijn....

heeck schreef: Dan staan we nu voor de hoge drempel van het opzoeken van werkelijke studies ipv het vergaren van ideeën die ons wel aanstaan.

Mee eens. De vraag is alleen of ik ook de intrinsieke motivatie kan vinden om deze drempel te nemen.

Cas,
Wat dat betreft kunnen we elkaar een hand geven, want die barrière is storend steil en hoog. Zeker als je het aantal beschikbare uren en de stapel achterstallige kennis daarbij meeneemt.
R.