Zijn wij zelfmoordenaars?

Wat is jouw politieke voorkeur, je kunt het hier kwijt!

Moderator: Moderators

Plaats reactie
Gebruikersavatar
FonsV
Diehard
Berichten: 1021
Lid geworden op: 24 sep 2004 17:51
Locatie: HHW

Zijn wij zelfmoordenaars?

Bericht door FonsV » 09 sep 2005 17:17

Onderstaand artikel uit mijn lijfblad vond ik zelf zo interessant dat ik het hier maar heb overgetypt. Materiaal ter overdenking en eventueel ter gedachtewisseling. Het is wel twee A4-tjes lang!!! :)

Is New Orleans van de kaart geveegd? Verslaggevers zeggen het, maar dat is slechts een manier van spreken – journalistentaal. De stad zal weer worden opgebouwd en er zal weer jazz worden gespeeld. Ook de kustgebieden waar de tsunami toesloeg zijn aan hun herstel begonnen. In Rwanda werken mensen weer op het land met dezelfde machetes waarmee werd gemoord. Het Joodse volk is doorgegaan na de holocaust. Hiroshima is nu een miljoenenstad. Dresden trekt weer toeristen. In onze geschiedenis zijn er veel verschrikkelijke rampen gebeurd, maar geen enkele betekende het einde. De veerkracht van mensen en beschavingen is indrukwekkend.

Toch zijn er culturen en samenlevingen voorgoed verdwenen. En profeten blijven ons waarschuwen dat we onszelf te gronde richten, door vergiftiging en uitputting van ons milieu, door kernwapens, door uit de hand lopende biologische experimenten, door religieus fanatisme, door internationale onrechtvaardigheid, door terrorisme en terrorismebestrijding. Wat moeten we geloven? Wat weten we van gebeurtenissen in het verre verleden die tot de ondergang van culturen hebben geleid? En wat kunnen we van de geschiedenis leren?

Jared Diamond stelt deze vragen in Collaps, onlangs in het Nederlands verschenen als Ondergang. Zijn boek lijkt op het juiste moment geschreven (of heeft élke tijd zijn eigen doemkarakter?). Diamond is hoogleraar geografie aan de Universiteit van Californië en auteur van onder meer de bekroonde bestseller Guns, Germs and Steel, in Nederlandse vertaling Paarden, Zwaarden en Ziektekiemen geheten. In dit boek verdiepte Diamond zich in de winnaars van de geschiedenis en beschreef hij hoezeer hun successen hadden afgehangen van geografische, klimatologische en andere externe toevalligheden.

In zijn nieuwste boek doet Diamond in twee opzichten het omgekeerde. Hij richt zijn aandacht nu op de verliezers van de geschiedenis en verruilt de externe factoren voor een genuanceerde interpretatie: menselijke denkbeelden en gedrag zijn uiteindelijk verantwoordelijk voor de eclips van hun wereld. Vandaar zijn – iets te – provocerende ondertitel: ‘Maatschappijen kiezen voor overleven of ondergang’. De Nederlandse uitgever achtte die zinsnede terecht een stap te ver, waarop hij werd gewijzigd in: ‘Waarom zijn sommige beschavingen verdwenen en hoe kan de onze haar ondergang voorkomen’?

In zestien hoofdstukken en bijna zeshonderd pagina’s bespreekt Diamond de achtergronden en gebeurtenissen die hebben geleid – of dat dreigden te doen – tot de ondergang van acht maatschappijen. Het is een zeer divers gezelschap (en daarmee een probleem voor de lezer), variërend van een vele miljoenen tellende natie tot kleine eilandjes in de Stille Oceaan. Het gaat om Montana, Paaseiland, Pitcairn en de Henderson eilanden, het Anasazi volk in het zuidwesten van de Verenigde Staten, de Maya in Midden-Amerika, de Vikingen in Groenland, Rwanda en Haïti.

Het meest uitgebreid komen de Vikingen aan bod, die tussen 1000 en 1500 in Groenland leefden en vervolgens spoorloos verdwenen, volgens Diamond doordat zij koppig vasthielden aan een levensstijl die het milieu in Groenland niet toestond.

Het meest tot de verbeelding sprekende voorbeeld is waarschijnlijk het verhaal over Pitcairn, het onbewoonde eiland waar de muiters van de Bounty met hun partners neerstreken, zich vermenigvuldigden en vervolgens op een handvol na uitstierven. Diamond verklaart hun ondergang als een samenloop van ecologische ontwikkelingen en het verloren gaan van de aanvoer van broodnodige producten van een handelspartner 150 kilometer verderop, die zelf in de problemen was geraakt.

Het geval van Paaseiland presenteert Diamond als een metafoor van de dramatische en onnodige ondergang die onze hele planeet bedreigt. De kolossale beelden die de Nederlandse zeevaarder Roggeveen in 1722 op het kale en desolate eiland aantrof, hebben lange tijd de wildste speculaties gevoed, inclusief theorieën over buitenaardse wezens. Het werd voor onmogelijk gehouden dat de schaarse en primitieve bewoners zelf deze beelden hadden gemaakt, vervoerd en opgericht. Archeologisch onderzoek echter voerde later naar een verklaring die niet minder spectaculair was dan die van buitenaards bezoek: op het eiland had ooit een bloeiende beschaving bestaan die ten onder was gegaan aan ecologisch wanbeleid en interne strijd. Diamonds hypothese is dat de toenmalige elite alle bomen van het eiland had opgeofferd aan haar politieke, religieuze en sociale obsessies, waarvan de reusachtige beelden een uitdrukking waren. De ontbossing had dramatische gevolgen: gebrek aan brandstof, aan hout voor kanobouw en totale kaalslag. Wat het Paaseiland tot metafoor maakt is de wijze waarop een cultuur zich tegen zichzelf kan keren en haar eigen ondergang bewerkstelligt. Diamond ziet onheilstellende parallellen met de globaliserende en consumerende maatschappij waarin wij leven.

Zijn visie op de zelfvernietigende potentie van een cultuur maakt zijn boek intrigerend. Er is niet alleen spraken van een gestage evolutionaire ontwikkeling waarin mensen steeds nieuwe strategieën bedenken om te overleven; het tegenovergestelde gebeurt ook. Darwin wordt op zijn kop gezet: mensen maken de slechtst denkbare keuzes, verblind door waanbeelden of korte termijn voordelen en werken aan hun eigen ondergang. In Diamonds woorden: zij komen niet om het leven door rampen – ze plegen zelfmoord.

Het is een visie waarin debatten weerklinken die al generaties lang in de antropologie worden gevoerd en nooit beslecht zullen worden. Aan de ene kant is er het rechtlijnige vooruitgangsdenken: mensen zijn rationele wezens die de juiste beslissingen nemen uit welbegrepen eigenbelang – de homo economicus. Aan de andere kant is er een veel gecompliceerder beeld van de mens, een wezen voor wie emotie en identiteit voorop staan en materiële belangen opgeofferd kunnen worden aan prestige en symboliek – de homo symbolicus.

Diamond hanteert voor de ondergang van culturen een verklaringsmodel dat uit vijf factoren bestaat: (1) schade die mensen aanrichten in hun milieu; (2) klimatologische verandering; (3) vijanden; (4) veranderingen in de relatie met handelspartners; (5) politieke, economische en sociale reacties op de eerder genoemde ontwikkelingen.

Het interessante van dit model is dat de eerste vier factoren kunnen variëren maar dat de vijfde eindverantwoordelijk is voor iedere ondergang. Geen enkele ramp hoeft per se te leiden tot het einde van een cultuur. Een adequate reactie zou in alle gevallen een onomkeerbaar onheil kunnen voorkomen.

Maar overschat Diamond daarmee niet ons vermogen tot rationeel handelen, gericht op het collectieve langetermijnbelang? De globalisering, democratisering en vertechnisering van de wereld waarin wij leven, hebben allerminst geleid tot de onttovering waarover de socioloog Max Weber ooit sprak. De individuen van vandaag zijn niet rationeler en wetenschappelijker dan hun middeleeuwse voorouders. Politieke leiders laten zich leiden door emotie, eer en etnocentrisme, en brave burgers kiezen hen om die reden. De politieke debatten over onderwerpen als terrorisme, onveiligheid, inburgering, milieu en wereldeconomie verraden een ontstellend gebrek aan inzicht in een goede en veilige toekomst.

De relativering van menselijke controle over de loop van de geschiedenis is een van de verdiensten van Michels Cooks ‘Korte geschiedenis van de mensheid’. Cook, bekend om zijn studies over de islam, gaat wel erg snel door tienduizend jaar van menselijk leven, maar hij slaagt er toch in enkele overtuigende inzichten te poneren. Een daarvan gaat over contingentie, toeval; kleine gebeurtenissen kunnen onvoorziene, vérrijkende historische gevolgen hebben. De geboorte van twee godsdiensten die hun stempel op de wereld hebben gedrukt, christendom en islam, zijn sprekende voorbeelden van contingentie. De geschiedenis had net zo goed heel anders kunnen verlopen. Vragen waarom de wereld geworden is zoals hij nu is, zijn tamelijk zinloos en kunnen slechts speculatief worden beantwoord. Lessen trekken uit het verleden en op grond daarvan voorspellingen doen of – beter nog – verstandige politieke besluiten nemen, is nóg lastiger.

Maar dat is wél wat Diamond wil: hoe kunnen wij voorkomen dat ons op grote schaal overkomt wat op het Paaseiland in het klein gebeurde? De figuur van Cassandra doemt op. Zij was in staat het onheil te voorspellen, maar het was haar noodlot dat niemand naar haar luisterde. De ironie van voorspellingen is dat we pas achteraf weten of ze juist waren. Na iedere ramp en aanslag staan er lieden op die zeggen dat ze ervoor hadden gewaarschuwd. Maar hoe hadden we kunnen weten dat we wel naar hén en niet naar al die andere voorspellers moesten luisteren? Regeren is vooruitzien, zegt men, maar dat valt niet mee. De geschiedenis laat dat keer op keer zien. We mogen al blij zijn als de putten goed worden gedempt na het verdrinken van de kalveren.

Groeten.

Fons.
Laatst gewijzigd door FonsV op 10 sep 2005 17:22, 2 keer totaal gewijzigd.
Een theoloog die naar exactheid streeft, heeft de eerste stap gezet naar het atheïsme. Een atheïst is geen naïeveling, maar iemand die god nauwkeurig 'kent', voor wie dus veel zo niet alle godsvoorstellingen hun betekenis hebben verloren.

Gebruikersavatar
pieps
Forum fan
Berichten: 216
Lid geworden op: 18 feb 2005 19:19

groeten van paaseiland

Bericht door pieps » 10 sep 2005 10:46

Beste Fons ,
Interessant artikel . Vooral het Paaseiland gedeelte . En , ja ik denk zeker dat er overeenkomsten zijn met deze tijd . De aanhanger van de woestijngod , de god van leegte en dood , de christenen , moslims en reli-joden , zullen niet rusten voordat ze de hele aardkloot in een woestenij ( woest en ledig ) hebben verandert .
Triest dat we in al die eeuwen in dat opzicht niet verder zijn gekomen … een groot gedeelte van de mensheid leeft in een , al of niet zelfverkozen , waanbeeld . Bereid te moorden en te sterven voor een denkbeeld dat uit een kinderboek ontsproten lijkt te zijn .
Achteraf is het makkelijk de bewoners van Paaseiland als dom te bestempellen … en eeuwen verder zullen anderen ons tijdperk als achterlijk beschouwen , maar waarschijnlijk hebben ook toen dissidenten en afvalligen gewaarschuwd ( ze zullen waarschijnlijk een onnatuurlijke dood gestorven zij ) .
Ik ben benieuwd welke de oorzaken zullen zijn van de teloorgang van onze "beschaving" …. godsdienst , economie of bureaucratie ?
Alledrie deze gesels van deze tijd zien wij verenigd in het CDA , een mensvijandige organisatie , gebaseerd op een duister boek dat de vergelijking met "Mein Kampf" in kwaadaardigheid glansrijk doorstaat .
Ik hoorde dat deze organisatie , volgens peilingen , toch nog mag rekenen op 35 zetels . Ach kijk om je heen , en zie hoe velen vervuld zijn van vernietiging in combinatie met zelfverrijking , zie hoezeer dit in onze maatschappij als deugd wordt bestempeld en bereid je voor op het hoongelach van generaties die na ons komen ; we zijn er nog steeds niet in geslaagd het kankergezwel dat christendom heet uit onze samenleving weg te snijden … sterker nog ; we hebben een nieuwe ziekte binnen gehaald : de Islam .
En het middel om dit kwaad te verwijderen : Onderwijs ! , wordt systematisch afgebroken . Sterker nog , christenen , moslims en reli-joden mogen in dit land eigen scholen hebben , waar kinderen wordt ingeprent dat ze op grond van hun waanbeelden "uitverkoren" zijn . We weten maar al te goed waartoe het idee "uitverkoren" of "übermensch" te zijn leidt .
Oplossingen zie ik eerlijk gezegd niet … één van de problemen van democratie is dat het uitgaat van kwantiteit en niet van kwaliteit . Ik denk dat ik dus maar een ticket ga halen om eens op Paaseiland te gaan kijken hoe het er hier over 100 jaar uitziet .

Groet Pieps
Politics is the entertainment branch of industry.
Frank Zappa

Gebruikersavatar
Devious
Erelid
Berichten: 6467
Lid geworden op: 14 jul 2003 22:17
Locatie: saturn
Contacteer:

Bericht door Devious » 10 sep 2005 17:19

Jared Diamond. Hmm ja, dat is het overwegen waard. Ik heb zijn 'zwaarden, paarden en ziektekiemen' gelezen, en vond dat verpletterende klap in het gezicht van de eugenetici en racisten. Een geweldig boek.
Een ander boek van hem heb ik in de kast liggen, maar nog niet gelezen (De derde Chimpansee)

Vriendelijke groet...
'Bij een discussie die de redelijkheid zoekt heeft hij die het onderspit delft groter voordeel, voor zover hij er iets van opgestoken heeft.’ Epicurus (341-271vc)

Plaats reactie