Democratie - tot we wat beters vinden

[CXT]

Beperk de toegang tot het kippenhok

De polarisatie in het politieke debat is sterk gekoppeld aan het grote aantal partijen in de Kamer. Versplintering versterkt de drang om tegenstellingen op de spits te drijven, en omgekeerd. Want iedere partij, of die zich nu afzet tegen het establishment of er juist deel van uitmaakt, wil gehoord worden.
Dat kan niet weloverwogen en op gedempte toon, dus gebeurt het via soundbites. En omdat op iedere actie weer een reactie wordt verlangd, verandert het politieke discours in een verbale orgie van simplistische meningen. In dit kiftende kippenhok vertroebelen de verhoudingen en wordt het steeds moeilijker om samen te werken.
Reduceer daarom het aantal Kamerzetels. De vrijheid om een partij op te richten staat buiten kijf. Maar de drempel voor het toetreden tot de Tweede Kamer mag best wat hoger.
Het kabinet-Rutte I heeft een eerste aanzet gegeven. In het regeerakkoord wordt voorgesteld om het aantal Tweede Kamerleden terug te brengen van 150 naar 100 (en de Eerste Kamer van 75 naar 50). Daardoor heeft elk Kamerlid meer stemmen nodig om een zetel te veroveren. Dat gaat niet zomaar. De grondwet moet worden aangepast, wat niet alleen een tweederdemeerderheid vereist maar ook een tweede regeerperiode. Voor aanpassing van de Grondwet zijn - terecht - afkoelingsprocedures bedacht. Een reductie kan pas in 2020 realiteit zijn.
Het gevolg zal zijn dat kleine partijen uit de Kamer verdwijnen. Hun electoraat zal dan aansluiting moeten zoeken bij grotere partijen met een verwant programma. Maar het omgekeerde zal ook gebeuren: de grotere partijen zullen proberen de kiezeres van hun kleinere concurrenten te winnen.
Het onderscheid tussen partijen als GroenLinks en Partij voor de Dieren zal hierdoor vervagen, en misschien kunnen Christen Unie en SGP ook hun kasteelmuren afbreken. In plaats van elkaar vliegen af te vangen met scherpe stellingen, zullen partijen een genuanceerder geluid moeten laten horen, waar een grotere groep zich bij thuis voelt.
Een tweede optie is de introductie van een extra verkiezingsronde. In de eerste ronde worden vijf partijen geselecteerd. Die gaan door naar de tweede stemronde, waarin de zetelverdeling in de Tweede Kamer wordt bepaald. Het effect zal hetzelfde zijn als bij een reductie van het aantal zetels, maar het levert waarschijnlijk sneller het gewenste resultaat: minder partijen. Misschien zullen partijen wel preventief hun lijsten samenvoegen, omdat ze anders kansloos zijn.
In de tweede ronde zullen de Grote Vijf moeten knokken om de kiezeres die in de eerste ronde op kleinere partijen hebben gestemd. Ook zo kan worden afgedwongen dat minder soundbites door de Kamer vliegen, en meer ruimte ontstaat voor serieus debat.

Alleen Kamerleden met een tweede baan

De term 'Haags geneuzel' wordt te vaak gedachteloos uitgesproken. Veel burgers kijken al niet meer op van urenlang politiek gehakketak over de vissenkom die het welzijn van de goudvis zou schaden, of een regeerakkoord dat Animal Cops wil invoeren. Ondertussen zien burgers dat hun buurman zijn baan verliest, dat het onderwijs van hun kinderen achteruit holt, dat hun oude moeders de straat niet meer op durven, dat een steeds groter deel van hun loon wordt opgeslokt door stijgende pensioenpremies, terwijl de volledige uitbetaling van hun pensioen op de toch staat.
De burger is niet ongeïnteresseerd in politiek - denk alleen al aan de anderhalf miljoen mensen die op hun vrije zaterdag in oktober aan de buis zaten gekluisterd om het CDA-congres over de regeringsdeelname te volgen (al zal een flink deel ook gehoopt hebben op een emotionele rel waarbij mensen demonstratief hun lidmaatschap opzeggen). Maar de burger gelooft niet meer dat de oude, bekende politici iets voor hem zullen doen. Den Haag is een theater geworden dat met de echte wereld weinig meer te maken heeft.
De oplossing: een nieuw type parlementariër, dat voor zijn carrière minder afhankelijk is van het politiek bedrijf. Bijvoorbeeld door invoering van deeltijdlidmaatschap van de Tweede Kamer. Niet eens een nieuw idee, want vóór 1970 hadden Kamerleden altijd een andere betaalde baan. Politici krijgen een beter besef van de buitenwereld, als ze niet meer worden ingekapseld door lobbyisten, politieke medewerkers en belangengroeperingen die dezelfde taal spreken. Bijkomend pluspunt is dat zij geen tijd hebben voor debatten van zestien uur of meer, of voor het aanvragen van tientallen spoeddebatten per jaar die vaker over de vorm dan over de inhoud gaan.
Politici moeten weer stevig in hun schoenen staan, een brede visie ontwikkelen en afdwingen dat maatregelen van het kabinet in die visie passen. Daarbij hoort overigens soms ook een simpel 'sorry, ik weet het niet, ik zal eerst de stukken bestuderen en dan kom ik met mijn antwoord'.
Verder moet de baangarantie worden geschrapt voor rijksambtenaren die de politiek in gaan. Nu nog krijgen ze een baan op het departement terug, als ze niet meer worden herkozen. Omdat dit niet geldt voor werknemers uit het bedrijfsleven, is het politieke bedrijf hoe dan ook aantrekkelijker voor ex-ambtenaren dan voor anderen. Dat verklaart waarom er zoveel hoog op de kieslijsten staan. Maar juist die onevenredige vertegenwoordiging draagt niet bij aan het verhogen van de dynamiek of aan vernieuwingsdrift in de politiek. Ambtenaren komen in feite uit hetzelfde kringetje van departementen, belangenbehartigers en lobbyisten en blijven daarin ronddraaien.
Een almaar complexere buitenwereld vraagt om een frisse wind: de politicus 2.0.

Bron: Punten (2) en (3) uit 'Democratie - tot we wat beters vinden' uit Financieel Outlook nr. 4 jaargang 3: 'De wereld in 2011'. Auteurs: Rijk Timmer, Mathijs Schiffers, Ria Cats, Ria Roerink en Jan Fred van Wijnen.

[siger]

CXT,

Beetje vreemd artikel toch.

De titel suggereert dat democratie niet deugt, en een ondertiteltje noemt de kamer oneerbiedig een "kippenhok", maar de kritiek zelf gaat toch maar over kleine aanpassingen.

En over die aanpassingen kan je ook nog discuteren.

Te veel partijen kunnen de zaak bemoeilijken, en een of andere drempel is dus nodig. Maar het voordeel van veel partijen is wel dat verschillende strekkingen in de samenleving tot samenwerking gedwongen worden.

Met te weinig partijen krijg je het "derde hondsyndroom", nl. de kleinste partij die kan kiezen met wie ze een coalitie vormt en dus onevenredig op de beslissingen weegt.

Hoe een modern land moet werken met een klein groepje part-time verkozenen is me helemaal een raadsel.

[mrBE]

De verschillende varianten van democratische verkiezingen en zetelverdeling hebben gewoon allemaal hun eigen voor- en nadelen. Ik moet altijd lachen met pleidooien die een heleboel redenen opgeven waarom een bestaand systeem "slecht" is, en een bepaald alternatief "zoveel beter", maar domweg de voor de hand liggende nadelen van dat eigen alternatief doodzwijgen.

Allemaal gewoon onderdeel van cyclische bewegingen omdat het ook nóóit goed genoeg is.

[Jagang]

De verschillende varianten van democratische verkiezingen en zetelverdeling hebben gewoon allemaal hun eigen voor- en nadelen. Ik moet altijd lachen met pleidooien die een heleboel redenen opgeven waarom een bestaand systeem "slecht" is, en een bepaald alternatief "zoveel beter", maar domweg de voor de hand liggende nadelen van dat eigen alternatief doodzwijgen.

Allemaal gewoon onderdeel van cyclische bewegingen omdat het ook nóóit goed genoeg is.

Dat komt omdat een ideologie per definitie geen definitief totaalpakket kent aan oplossingen voor praktische problemen.

"Elk voordeel hep z'n nadeel."

Uiteindelijk moet je een ideologie gewoon voor een bepaalde tijd zien te verkopen.

Een pragmatische benadering is in praktische opzicht een stuk zinvoller dan een ideologische, maar ja; hoeveel pragmatische partijen zijn er?

[Nietweten en Geweten]

...iedere partij, of die zich nu afzet tegen het establishment of er juist deel van uitmaakt, wil gehoord worden. Dat kan niet weloverwogen en op gedempte toon, dus gebeurt het via soundbites. En omdat op iedere actie weer een reactie wordt verlangd, verandert het politieke discours in een verbale orgie van simplistische meningen. In dit kiftende kippenhok vertroebelen de verhoudingen en wordt het steeds moeilijker om samen te werken.

Het is maar zeer de vraag of het polariserende onelineren in soundbites zal plaatsmaken voor 'ouderwets' serieus debat als er minder kamerzetels en minder partijen komen. Het electoraat zou niet op polarise-rende acties van oneliner-partijgekakel maar op coöperatieve acties van serieuze politiek belonend moeten reageren... De wet van vraag en aanbod in de politiek zou niet ten nadele maar ten voordele moeten gaan werken van genuanceerd inhoudelijk debat & ernstige samenwerking in landsbelang.

Het terugbrengen van het aantal partijen door samenvoeging of anderszins
komt ten goede aan regeringsformatie en landsbestuur in democratieën,
wat mi wel opweegt tegen de vertegenwoordiging van de diversiteit van burgers.
Een tweepartijenstelsel als in de VS invoeren (zoals Fortuyn wilde) lijkt me niks.
Zou er eigenlijk een optimum zijn in het aantal politieke partijen waar democratie het best functioneert?

[Jagang]

Het terugbrengen van het aantal partijen door samenvoeging of anderszins
komt ten goede aan regeringsformatie en landsbestuur in democratieën,

Hoe zou je dat willen realiseren dan?
Je kan partijen immers moeilijk dwingen tot het aangaan van een fusie.

[Nietweten en Geweten]

Dwingen tot fusie kan niet, nee.
Het CDA is bijv ontstaan uit een vrijwillige fusie,
maar wat daarvoor de exacte reden was weet ik niet. Iemand?

[Jagang]

Dwingen tot fusie kan niet, nee.
Het CDA is bijv ontstaan uit een vrijwillige fusie,
maar wat daarvoor de exacte reden was weet ik niet. Iemand?

http://nl.wikipedia.org/wiki/Christen-D ... App%C3%A8l

Het CDA werd officieel op 11 oktober 1980 opgericht als gevolg van een fusie van drie oude christelijke partijen, de Christelijk-Historische Unie (CHU), de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en de Katholieke Volkspartij (KVP), die ook wel 'de drie grote confessionele partijen' werden genoemd. Architect van de nieuwe alliantie was Piet Steenkamp. De drie partijen waren echter al sinds 1967 hierover met elkaar in gesprek. Dit overleg vond plaats in de Groep van Achttien, vertegenwoordigers uit de betreffende partijen, waarbij het belangrijkste punt van discussie het begrip 'christelijke politiek' was.

"Teveel" gemeenschappelijke programmapunten, wellicht?
Overigens denk ik dat het samenvoegen van partijen het ontstaan van nieuwe partijen uitlokt.
Er zijn altijd minderheden die zich in de nieuwe setting niet vertegenwoordigd voelen, en vervolgens voor zichzelf gaan beginnen.

[CXT]

De titel suggereert dat democratie niet deugt, en een ondertiteltje noemt de kamer oneerbiedig een "kippenhok", maar de kritiek zelf gaat toch maar over kleine aanpassingen.

Klopt. In totaal waren het vijf punten die alle meer 'verbeteringen' waren van het bestaande systeem dan overgaan tot een nieuw systeem. Maar kleine variaties leiden vaak tot een nieuwe soort.

Hoe dan ook, wat de partijen betreft heb je wel een punt. Ik ben niet bekend met de drempels voor het beginnen van een nieuwe partij, maar ik denk dat op z'n minst daar wel wat te verbeteren valt. Wat de stellingen van partijen betreft, krijg je dan niet teveel het gevaar van kibbelen over kleine onderwerpen en verlies op het zicht over het land, het regeren zelf?

In hetzelfde artikel was er ook nog een punt over de media. Deze zou meer als nuance moeten werken dan als entertainment. Maar goed, die media zijn niet gek, die willen geld verdienen. Het zou prachtig zijn als de media de mensen onderwees in het reilen en zeilen van de bredere omgeving, maar mensen vinden het leuker om te horen over Wilders die machtiger wordt met zijn 'fascistische partij' of 'de islam die oprukt'. In plaats van nuance te brengen, geven ze meer reden voor compromisloos denken. En - voor mezelf sprekend - ik vind veel onderwerpen niet interessant genoeg om het zelf uit te zoeken, dus laat ik het anderen maar uitzoeken.

[siger]

Wat de stellingen van partijen betreft, krijg je dan niet teveel het gevaar van kibbelen over kleine onderwerpen en verlies op het zicht over het land, het regeren zelf?

Persoonlijk vind ik dit net een mooi aspect van het complexe spel van West-Europese democratieën met meerpartijenstelsel.

Stel dat elke partij een belangenpartij is, maar dat geen enkele partij voldoende stemmen heeft om voor het eigen belang te gaan zonder met de anderen rekening te houden. Dan ontstaat er een afweging en uitwisseling die er voor zorgt dat er naar iedereen gekeken wordt, ook naar minderheden.

Zo is het mogelijk dat er regelmatig gestemd wordt in het voordeel van groepen die stemgewijs niets of weinig in de pap te brokken hadden/hebben: gehandicapten, dieren, vrouwen, allochtonen, homo's. Ik weet het, zo uiteenlopende groepen dat het bijna kwetsend lijkt ze achter elkaar op te noemen, maar wel des te duidelijker ondersteuning van mijn punt.